Coimriú Buiséad

1. RÉAMHRÁ

  • Seo iad cuspóirí an Bhuiséid seo:
  • Saothar a chúiteamh;
  • Fiontraíocht agus nuáil a chur chun cinn;
  • An comhshaol a chosaint;
  • Tacú le feirmeoirí agus leis an eacnamaíocht tuaithe;
  • Cabhrú leo siúd atá i ngá;
  • Tacú le teaghlaigh óga;
  • Airgead a chaitheamh go stuama ciallmhar

Le naoi mbliana anuas, bhain Éire amach borradh eacnamaíoch thar an ngnáth. Diansaothar ár muintire agus polasaithe an Rialtais seo ba chúis leis an rath sin. Baineann Buiséad 2007 leas as an rath seo le hÉirinn níos láidre agus níos cothroime a thógáil.

2. DEALRAMH EACNAMAÍOCH

Glactar leis i measc institúidí tuartha eacnamaíochta idirnáisiúnta go mbeidh dearcadh dearfach i gcoitinne ag an eacnamaíocht dhomhanda sa ghearrthéarma d’ainneoin an mhoilliú reatha in eacnamaíocht Mheiriceá. Mar sin fhéin, tá roinnt cor diúltach a d’fhéadfadh teacht ar an scéal ar a bhfuil athruithe ag eascairt as fobairtí sa ráta malairte agus praghsanna luaineacha ola.

Tá cuma mhaith ar eacnamaíocht na hÉireann don tréimhse 2007-2009 i gcoitinne, le meánráta fáis de 4.7% tuartha i rith an ama seo (i dtéarmaí OTI agus OTN araon). Táthar ag tuar go mbeidh an fás fostaíochta ag 2.4% sa bhliain ar an meán i rith na tréimhse, agus go bhfanfaidh dífhostaíocht íseal go maith. Ba chóir go maolódh an ráta boilscithe i dtreo meánráta an euro i gcaitheamh an ama.

Coimriú ar an Dealramh Eacnamaíoch 2007

  • Fás Eacnamaíoch de 5¼ %
  • Méadú de 72,000 san fhostaíocht
  • Dífhostaíocht ag 4.4%
  • Ráta boilscithe ag 2.6% de réir leagan amach comhréireach an AE
  • Caiteachas comhlán i leith Seirbhísí Poiblí ag €56 billiún
  • Barrachas Rialtais Ghinearálta ag 1.2% de OTI

 

3. SEASAMH BUISÉADACH

Is í an staid thuartha bhuiséadach thar an tréimhse 2007-2009 ná go mbeidh barrachas buiséid Rialtais Ghinearálta de 1.2% de OTI in 2007, agus barrachas de 0.9% in 2008 agus de 0.6% in 2009. An comhardú buiséid, arna choigeartú go timthriallach, agus barrachas ann de 1.8% in 2007, de 1.7% in 2008 agus de 1.5% in 2009, glacann sé le tearmaí an Chonartha Cobhsaíochta agus Fáis, agus tá sé i gcomhréir le cuspóir meántéarma chun an buiséad a choimeád i ngar le comhardú. Coinneofar an coibhneas fiachas le OTI ar an dara ceann is ísle i gceantar an euro – ag laghdú go timpeall 22% thar an tréimhse atá i gceist. Meastar ag deireadh 2006 nach lú ná 10% de OTI margadhluach na sócmhainní atá i gCiste an Chúlchiste Náisiúnta Pinsean.

4. CÁNACHAS ¹

Straitéis Chánach

Tá an Rialtas ag leanúint ar chóras cánach cothrom a chruthú ina spreagtar fás eacnamaíoch, ionas go gcinnteofar fás san fhostaíocht agus feabhsúcháin leanúnacha sna caighdeáin mhaireachtála do chách. Tagann sé seo le cuspóirí straitéis Liospóin i leith fáis agus jabanna.

Sna Buiséid le tamall anuas b’í an phríoracht bonn daingean a chur faoin timpeallacht a cruthaíodh in Éirinn le blianta beaga chun cabhrú leis an bhfostaíocht. Baineadh seo amach trí ualach cánach a choinneáil íseal, agus trí na hacmhainní a bhí ar fáil a dhíriú i dtreo na ndaoine a bhí chun deiridh ar an scála ioncaim. Mar shampla, chinntigh na bearta i mBuiséad 2006 gur fhan na daoine ar an íosphá as an eangach cánach ioncaim ar fad, nach mbeadh ar dhaoine ar an meanráta pá tionsclaíoch cáin a íoc ar an ardráta imeallach, agus go bhfaigheadh gach oibrí laghdú cánach i dtéarmaí réadacha ina n-ualach cánach.

Saothar a Chúiteamh

Tá rath eacnamaíoch na hÉireann á spreagadh ag diansaothar ár ndaoine. Le linn na ndeich mbliana seo caite cuireadh go mór le cumas eacnamaíoch na hÉireann trí mhórathrú a dhéanamh ar an gcóras cánach ioncaim, a mhéadaigh go suntasach an cúiteamh a bhí le fáil as saothrú. Mar gheall ar an neart leanúnach atá in eacnamaíocht na hÉireann is féidir na laghduithe cánach seo a leanas a chur i gcrích i mBuiséad 2007:

  • Creidmheasanna pearsanta a mhéadú de €130 singil/€260 pósta go €1,760 singil/€3,520 pósta.
  • Creidmheas cánach an fhostaí (ÍMAT) a mhéadú de €270 go €1,760 sa bhliain.
  • Na Bandaí Ráta Caighdeánaigh a leathnú go:
    • €34,000 Singil (ó €32,000)
    • €43,000 Pósta, Ioncam amháin (ó €41,000)
    • €68,000 Pósta, Dhá Ioncam (ó €64,000), agus
    • €38,000 Tuismitheoir Aonair/Tuismitheoir Baintrí (Fir) (ó €36,000)
  • Teorainneacha ar dhíolúintí aoise (singil/pósta) a mhéadú ó €17,000/€34,000 go €19,000/€38,000.
  • Tá pointe iontrála ÁSPC d’fhostaí á mhéadú go €339 sa tseachtain.

_________________________

1 Stádas na mBearta Cánachais

Maidir leis na bearta cánachais a rianaítear sa Ráiteas Airgeadais agus i ndoiciméid ghaolmhara agus nach gcuimsítear sna Rúin Airgeadais faoin Acht Sealadach um Bailiú Cánach 1927, tá sé tábhachtach a mheabhrú go dtugtar éifeacht reachtúil dóibh trí achtú an Bhille Airgeadais 2007 ag an Oireachtas. Is féidir go ndéanfar athruithe le linn an phróisis reachtaíochta seo. Is féidir leo tarlú freisin má bhíonn ceisteanna AE ann maidir le cúnamh Stáit agus go n-éilíonn an Coimisiún Eorpach na hathruithe seo sula dtugann sé a chead

  • Tairseach an Tobhaigh Sláinte a mhéadú ó €440 sa tseachtain go €480 sa tseachtain.
  • Bainfidh 157,000 saothróirí ar ísealphá tairbhe as an dá bheart seo.
  • An t-ardráta cánach a laghdú ó 42% go 41%.
  • Má ligeann toscaí eacnamaíocha dó, beidh laghdú breise de 1% san ardráta cánach go 40% in 2008.
    • Dá bharr seo uilig,
    • coinneofar daoine ar íosphá ó cháin ioncaim a íoc
    • coinneofar daoine ar an meánphá as an ardráta cánach
    • bainfear timpeall 97,000 as an eangach cánach, agus
    • cinnteofar go bhfanfaidh timpeall 850,000 (nó 38% de shaothróirí) san iomlán as an eangach cánach ar fad.
  • Ciallaíonn na bearta seo freisin go leanfaidh 80% de shaothróirí ioncaim ar ráta cánach éifeachtach nach mó ná 20%.
  • Tá sé beartaithe an Tobhach Sláinte a ardú ó 2% go 2½%, dóibh siúd atá ag saothrú os cionn €1,925 sa tseachtain nó díreach os cionn €100,100 sa bhliain maidir le tuillimh os cionn na méideanna ábhartha. Cuideoidh an teacht isteach breise seo le seirbhísí a mhaoiniú mar shampla, tionscnaimh cúraim fhadtéarmacha do na scothaostaigh in ár measc.

Ag Tacú le Teaghlaigh Óga

  • Tá an uasteorainn ar fhaoiseamh úis mhorgáiste do chéad cheannaitheoirí á dúbailt go €8,000 agus €16,000 sa bhliain do dhaoine single/pósta faoi seach. Beidh feidhm ag an bhfaoiseamh dúbalta seo maidir leis an gcéad seacht mbliana de mhorgáiste agus beidh sé ar fáil dóibh siúd a bhfuil céad-fhaoiseamh ceannaitheora acu faoi láthair. Beidh méadú de €460/€920 go €3,000/€6,000 sa bhliain singil/pósta maidir le faoiseamh úis mhorgáiste i gcás ceannaitheoirí eile.
  • Táthar ag méadú an teorainn diolúine do chúram leanaí ó €10,000 go €15,000 i gcás ioncam ó chúramóireacht leanaí maidir le daoine aonaracha a thugann cúram do suas le 3 leanaí, nach leo féin iad, i dteach an chúramóra féin.
  • Méadú de €10 go €160 ar Shochar Linbh do gach leanbh in aghaidh na míosa (1ú agus 2ú leanbh) agus go €195 do gach leanbh in aghaidh na míosa (3ú leanbh agus níos mó).
  • Táthar ag méadú na Rátaí Liúntais uilig do Leanaí Cleithiúnacha go €22 caighdeánach do gach leanbh in aghaidh na seachtaine.
  • Méadú de 4 seachtaine i leith Saoire Mháithreachais íoctha agus neamhíoctha araon agus méadú de €14.40 in aghaidh na seachtaine san uasmhéid Sochair Mháithreachais.

Bearta Cánach Pearsanta Eile

  • Méadú sa réimse ó 10% go 100% ar fhaoiseamh cánach do bhaintreach (fir), do dhaoine dalla, agus dóibh siúd atá ag tabhairt aire do pháistí atá faoi mhíchumas.
  • Méadú de 9% ar fhaoiseamh cánach do dhaoine a mhaireann i gcóiríocht phríobháideach ar cíos d’fhonn cabhrú leo i gcás costais ardaithe cíosa.
  • Cuirfear athruithe éagsúla i bhfeidhm maidir le nós imeachta riaracháin d’fhonn cabhrú le híocóirí cánach na faoisimh atá ag dul dóibh a fháil.

Fiontraíocht a Chur Chun Cinn

  • Tá méadú ar thairseacha clárúcháin CBL do ghnólachtaí beaga go €35,000 i leith seirbhísí agus €70,000 i leith earraí; méadú os cionn 27% díreach atá i gceist anseo.
  • Méadófar tairseach cuntasaíochta airgid CBL do Chuideachtaí Beaga ó €635,000 go €1 milliún. Dá bharr, éascófar riarachán agus laghdófar riachtanais caipitil feidhmithe.
  • Tá minicíocht na n-íocaíochtaí CBL i gcás gnólachtaí beaga a sheasann faoi láthair ag 6 íocaíocht sa bhliain á laghdú ar bhonn roghnach go 2 íocaíocht i gcás gnólachtaí faoi dhliteanas bliantúil de €3,000 nó níos lú agus go 3 íocaíocht dóibh siúd atá faoi dhliteanas idir €3,001 agus €14,400.
  • I rith 2007 tabharfar isteach sainbheart a cheadóidh in-asbhainteacht CBL ar chostas cóiríochta a bhaineann le comhdhálacha ar mhaithe le hearnáil na turasóireachta.
  • Déanfar athnuachan ar an Scéim um Fhairsingiú Gnó agus Scéimeanna Síol-Chaipitil ar feadh 7 mbliana breise go dtí deireadh 2013. Méadófar an teorainn cuideachta go €2 milliún agus méadófar an teorainn bhliantiúl infheisteora go €150,000.
  • Táthar ag méadú tairseach reamhíocaíochta cánach ó €50,000 go €150,000² chun cúrsaí a láimhseáil ar bhonn cuideachtaí beaga i leith dliteanas cánach corparáidí. Tá socruithe speisialta á dtabhairt isteach do chuideachtaí nuabhunaithe
  • Tá an caiteachas bunbhliana a ndéantar caiteachas cáilithe breisíochta faoi Thaighde agus Forbairt a mheas faoin scéim cairde cánach á shocrú ag 2003 ar feadh 3 bliana eile. Dá thoradh, cruthofar spreagadh breise i leith caiteachas méadaithe ar Thaighde agus Forbairt go dtí an bhliain 2009. Anuas ar seo beidh scóip breise i leith fochonraitheoireachta maidir le Taighde & Forbairt do pháirtithe seachtracha.
  • Tá an tairseach le haghaidh imréiteach cánach á mhéadú ó €6,500 go €10,000 i leith deontais agus conarthaí poiblí.

Ag Tacú le Feirmeoireacht

  • Táthar chun síneadh dhá bhliain bhreise a chur leis an bhfaoiseamh stoic ginearálta reatha de 25% do fheirmeoirí agus leis an bhfaoiseamh stoic spreagtha speisialta de 100% do fheirmeoirí óga traenáilte áirithe.
  • Tionscnófar díolúine nua de €20,000 sa bhliain do léasanna deich mbliana nó de fhad níos faide i gcás ioncam a fhaightear ó léasanna áirithe ar thalamh feirmeoireachta.
  • Síneadh ar feadh dhá bhliain bhreise go 30 Meitheamh 2009, ar fhaoiseamh Dleachta Stampála do mhalairtí talaimh fheirmeoireachta idir bheirt fheirmeoirí chun gabháltas ceachtar feirmeora díobh a chomhdhlúthú.
  • An Faoiseamh Scoir Cánach maidir le Gnóthacháin Chaipitil a shíneadh maidir le diúscairtí talaimh ach an talamh a bheith ar léas roimh a dhiúscairt.
  • Tá an cúiteamh ar CBL feirmeoirí ar ráta comhréidh á mhéadú ó 4.8% go 5.2% le héifeacht ó 1 Eanáir 2007.

Cánacha Indíreacha agus Cánacha Eile

  • Níl aon athruithe ar dhleachtanna ar alcól, peitreal nó díosal.

_________________________________

² Tá de rogha ag cuideachtaí beaga a réamhcháin a íoc ag pé acu is ísle díobh seo a leanas - 90% de dhliteanas deiridh na tréimhse cuntais reatha nó ag 100% de dhliteanas deiridh na tréimhse cuntais roimhe sin.

  • Ta an Dleacht Mháil ar bhosca 20 toitín á mhéadú de 50 ceint (CBL san áireamh) agus méadú pro-rata ar tháirgí tobac eile.
  • Tá CCF (Cáin Chlarúcháin Feithicle) agus cáin ghluaisteáin le leasú chun spriocanna comhshaoil a bhaint amach ó sprioclá Eanáir 2008, tar éis próiseas comhairliúcháin.
  • Laghdófar an ráta CBL ar shuíocháin ghluaisteáin do leanaí ó 21% go 13½%.
  • Tionscnófar faoiseamh CCF de 50% ar charranna leictreacha ar bhonn trialach aon bhliana.
  • Tá an Dleacht Mháil ar Cheirisín chun tithe a théamh á laghdú ó €16 an 1,000 líotar go nialas. Tá an Dleacht Mháil ar GLP á laghdú ó €10 an 1,000 líotar go nialas. Comhlíontar leis seo an tiomantas i mBuiséad na bliana seo caite nuair a laghdaíodh na rátaí de leath.
  • Táthar ag tionscnamh díolúine ó Dhleacht Stampála ar Chumainn Spóirt a cheannaíonn talamh chun cluichí nó spóirt a chur chun cinn.
  • Tá an tairseach do Cháin ar Ghnóthachain Chaipil i leith Faoiseamh Scoir á mhéadú ó €500,000 go €750,000.

5. AG TACÚ LE TEAGHLAIGH AGUS LEO SIÚD ATÁ I NGÁ

Is í bunfheidhm an Rialtais cosaint agus tacaíocht a thabhairt do earnálacha laga ár sochaí. Déantar é seo trí phacáiste leasa shóisialaigh de €1,406 milliún san iomlán a sholáthar i mbliain iomlán.

(Ó Eanáir 2007, mura ndeirtear a mhalairt)

  • Méadú ar an bpinsean (Neamh-Ranníocach) Stáit de €18 nó 10% sa tseachtain go €200 agus méadú ar an bpinsean (Ranníocach) Stáit de €16 nó 8% sa tseachtain go €209.30.
  • Méadófar an lánráta leasa shóisialaigh is ísle de €20 sa tseachtain go €185.80; is méadú de 12% é sin.
  • Ta na méaduithe seo go mór chun tosaigh ar an mboilsciú agus léiríonn siad gur chomhlíon an Rialtas a thiomantais éagsúla sa réimse seo faoi mar a leagadh amach iad sa Chlár don Rialtas agus sna Comhaontuithe Comhpháirtíochta.
  • Tá Sochar Linbh le méadú de €10 go €160 do gach leanbh in aghaidh na míosa (an 1ú agus an 2ú leanbh) agus go €195 do gach leanbh in aghaidh na míosa (an 3ú leanbh agus níos mó) ó Aibreán 2007.
  • I dteannta leis an bhForlíonadh Luath-Chúram Leanaí, ciallaíonn sé seo go bhfaighidh tuismitheoirí le beirt leanbh faoi sé bliana íocaíochtaí díreacha de €5,780 saor ó cháin in 2007. Is ionann é sin agus os cionn €110 sa tseachtain.
  • Tá ráta Scéim an Liúntais Bhreosla le méadú ó €14 sa tseachtain go €18 sa tseachtain.
  • Tá an Deontas Sosa Cúramóra á mhéadú de €300 go €1,500 ó Mheitheamh 2007.
  • I gcás daoine in aois oibre, tá an tairseach tuillimh sheachtainiúil atá ináirithe le haghaidh sochar Máithreachais á méadú go €350.

Cúram do Dhaoine Níos Sine

  • Soláthar de phacáistí cúraim bhaile breise, seirbhís cúraim bhaile níos leithne, agus leapacha breise do chúram cónaithe, agus lena chois sin feabhsúcháin ar sheirbhísí um chúram maolaitheach agus seirbhísí lae/sosa.
  • Feabhsúcháin sa Scéim Fóirdheontais i leith Tithe Altranais.

Seirbhísí do Dhaoine le Míchumas

  • Spásanna breise cónaithe, sosa agus lae a sholáthar, chomh maith le leathnú ar thacaíocht bhaile agus ar chúnamh pearsanta.
  • Foireann bhreise tulseirbhíse a cheapadh chun maisiú a chur ar leibhéal agus réimse na seirbhísí tacaíochta ildisciplíneacha atá ar fáil do aosaigh agus leanaí le míchumais intinne, colainne agus céadfacha agus do dhaoine a bhfuil uathachas orthu.

Seirbhísí Meabhairshláinte

  • Saoráidí breise meabhairshláinte pobalbhunaithe a sholáthar, agus orthu sin lárionaid meabhairshláinte lae, ospidéil lae agus saoráidí cónaithe pobail.
  • Foireann bhreise tulseirbhíse a cheapadh chun maisiú a chur ar leibhéal agus réimse na seirbhísí tacaíochta ildisciplíneacha atá ar fáil do aosaigh agus leanaí a bhfuil meabhairghalar orthu.
  • Maoiniú breise chun tacú le feidhmiú leanúnach an Reach Out - National Strategy for Action on Suicide Prevention 2005-2014.

Cúram Príomhúil

  • Foireann bhreise tulseirbhíse a cheapadh chun tacú le céimrolladh 100 foireann breise sa réimse chúraim phríomhúil atá a bhforbairt.
  • Maoiniú breise a sholáthar chun tacú le forbairt ar Chreatlach Bainistíochta struchtúrtha um Ghalair Ainsealacha.

Cuimsiú Sóisialta

  • Maoiniú breise chun tacú leis an Straitéis Náisiúnta Drugaí a fheidhmiú, chun an tulseirbhís a fheabhsú chun déileáil le foréigean sa bhaile, chun líon na lárionad cóireála um ionsaithe gnéasacha a mhéadú, chun na seirbhísí maidir le VEID agus galair ghnéasacha tharchurtha a leathnú, agus chun seirbhísí sláinte an Lucht Siúil a fheabhsú.

Liúntais Sláinte

  • Tá méaduithe i gcomhréir leis na cinn do fhaighteoirí leasa shóisialaigh á gcur i bhfeidhm ó Eanáir 2007.

6. CAITEACHAS CAIPITIL

  • Soláthar le haghaidh ollchaitheamh caipitil de €7.6 billiún, méadú de 13% thar 2006.
  • Is féidir leis seo céimrolladh breise a dhéanamh ar chlár ardaidhmeanach infheistíochta atá ag feidhmiú thart ar dhá oiread an mheáin Eorpaigh faoi láthair.
  • Cuirfear an clúdach infheistíochta meántéarma i láthair sa Phlean Forbartha Náisiúnta 2007-2013, atá le foilsiú an mhí seo chugainn.

Gluais Gaeilge Béarla – Giorrúcháin sa Téacs

Irish English Glossary of Abbreviations in the Text

AE Aontas Eorpach EU

ÁSPC Árachas Sóisialach Pá-Choibhneasta PRSI

CAI Ciste Airgeadais Idirnáisiúnta IMF

CBL Cáin Bhreisluacha VAT

CCF Cáin Chlárúcháin Feithiclí VRT

CFC Cáin ar Fháltais Chaipiliúla CAT

CGC Cáin ar Ghnóthachain Chaipitiúla CGT

ECFE Eagraíocht um Chomhar agus Forbairt Eacnamaíoch OECD

GPL Gás Peitriliam Leachtach LPG

ÍMAT Íoc mar a Thuillir PAYE

OTI Olltáirgeacht Intíre GNP

SA Stáit Aontaithe US

SFG Scéim um Fhairsingiú Gnó BES