Buiséad 2008

1. RÉAMHRÁ

Seo iad cuspóirí an Bhuiséid seo:

• Infheistíocht sa todhchaí;

• An Comhshaol a chur chun cinn;

• Daoine Inleonta a chosaint;

• Nuálaíocht agus Fiontar a chothú;

• Saothar a chúiteamh.

Tá gnéithe bunúsacha ár ngeilleagair fós ar fónamh, bhí roinnt blianta a bhí thar a bheith maith againn go dtí seo, agus tógfaidh Buiséad 2008 ar an mbonn seo ar bhealach inchothaithe. Is iad seo na príorachtaí a bheidh mar threoir sa chéad chéim eile maidir le polasaí eacnamaíoch na hÉireann ná táirgiúlacht, cothroime agus an comhshaol a threisiú. Is é cuspóir Bhuiséid 2008 tacú leo seo araon.

2. DEALRAMH EACNAMAÍOCH

Tá cosúlacht ann go mbeidh maolú ar ráta fáis gheilleagar na hÉireann an bhliain seo chugainn de bharr leibhéil níos ísle a bheith in ascur títhíochta nua. Táthar ag súil le maolú ar fhás na fostaíochta agus is cosúil go dtiocfaidh beagán de ardú ar an ráta dífhostaíochta. Dá thoradh seo ba cheart go laghdófar an brú ar phraghsanna agus tá meánráta boilscithe comhchuibhithe ag 2.4% tuartha don bhliain seo chugainn.

Dá dtiocfadh meath ar an dealramh seachtrach bheadh impleachtaí diúltacha aige sin d’eacnamaíocht na hÉireann. Sa chómhtheacs seo, tá sé soiléir go bhfuil na priacail mífhabhracha san eacnamaíocht idirnáisiúnta éirithe níos déine le roinnt mí anuas.

3. SEASAMH BUISÉADACH

Is í an staid thuartha bhuiséadeach thar an tréimhse 2008-2010 ná go mbeidh easnamh buiséid Rialtais Ghinearálta de -0.9% de OTI i 2008 agus easnaimh de -1.1% i 2009 agus de -1.0% i 2010. I gcomhtheacs an chomhardaithe bhuiséid arna choigeartú go timthriallach (CBCT) tuartar easnamh beag de -0.3% de OTI i 2008. Sna blianta dár gcionn, dealraíonn an staid arna choigeartú go timthriallach go mbeidh easnaimh de -0.4% i 2009 agus -0.6% i 2010. Ach, má fhágtar an soláthar teagmhasach sna blianta níos déanaí ar lár, is 0% agus 0.2% a bheidh sa CBCT faoi seach. Thar an tréimhse tuartha coinneofar an coibhneas fiachais de OTI ar cheann de na coibhnis is ísle i gceantar an euro – ag timpeall 27½% ar a mheán. Ag deireadh Mheán Fómhair 2007 sheas margadhluach shócmhainní an Chúlchiste Náisiúnta Pinsean ag timpeall 11% de OTI.

4. CÁNACHAS ¹

Straitéis Chánach

B’é an tosaíocht sna Buiséid le blianta beaga ná an timpeallacht a bhí garach don fhostaíocht a dhaingniú in Éirinn. Baineadh é sin amach trí ualach cánach íseal a chothú agus trí na hacmhainní a bhí ar fáil a dhíriú i dtreo daoine ar na hioncaim ba ísle. Mar shampla, bhí daoine ar an íosphá saor ó cháin ioncaim ar fad. Daoine ar an meánphá tionsclaíoch, leanann siad orthu ag íoc cáin ar an ráta caighdeánach, agus fuair gach oibrí laghdú iarbhír ar a n-ualach cánach.

Athrú Aeráide agus Cúrsaí Comhshaoil

• An cháin cláraithe feithiclí (CCF) a athchothromú chun aird níos mó a thabhairt ar leibhéil astaíochta CO2.

• Síniú ar fhaoiseamh CCF i gcomhair feithiclí Hibrid-Leictreacha agus Breosla Inathraithe ar feadh 6 mhí breise go dtí 30ú Meitheamh 2008, agus ina dhiaidh tabharfar faoiseamh chomh hard le €2,500 do feithiclí dá leithéidí in aghaidh a CCF.

• Díolúine ó CCF do Charanna Leictreacha

• CBL ar ionchurthaí talmhaíochta áirithe a úsáidtear chun bith-bhreosla a tháirgeadh a laghdú ó 21% go 13.5%.

• Is féidir le cuideachtaí athchúrsála úsáid a bhaint as an Scéim Leathnaithe Gnó má tá siad dearbhaithe ag gníomhaireacht forbartha tionscail.

Ag Tacú le Feirmeoirí agus an Eacnamaíocht Tuaithe

• Faoiseamh nua go ceann 5 bliana a thabhairt isteach maidir le Scaoileadh Comhpháirtíochtaí Feirme.

• Is feidir le feirmeoirí a fhaigheann an Pacáiste Cúitimh um Biatas Siúcra (comhchuid an Chúnaimh éagsúlaithe) na híocaíochtaí sin a leathnú thar thréimhse sé bliana chun ioncam inchánaithe a mheas.

• Tabharfar isteach faoiseamh cánach maidir le díchoimisiniú Soithigh Iascaigh sa Bhille Airgeadais 2008 chun cabhrú leis an scéim díchoimisinithe.

¹Stádas na mBearta Cánachais

Tá sé tábhachtach a thabhairt faoi deara go dtugtar éifeacht reachtach, go ginearálta, trí achtú an Bhille Airgeadais 2008 ag an Oireachtas do na bearta cánachais a imlínítear sa Ráiteas Airgeadais agus sna doiciméid ghaolmhara agus nach gcuimsítear sna Rúin Airgeadais faoin Acht um Bailiú Sealadach Cánach 1927. B’fhéidir go dtarlódh athruithe le linn an phróisís reachtaigh seo. Tharlóidís freisin, b’fhéidir, má éiríonn ceisteanna maidir le cúnamh Stáit AE agus go n-éilíonn an Coimisiún Eorpach go ndéanfar na hathruithe seo sula gcéadaíonn sé iad.

Ag cosaint Daoine Inleonta

• Méadú de shuimeanna ó 4% go 22% ar fhaoiseamh cánach do bhaintreacha, na daill agus daoine a thugann cúram do leanbh éagumasaithe.

• Méadú de 17% go €900 ar Chreidmheas Cánach do Chúramóirí Baile.

• Tá an dleacht cánach ar bhosca de 20 toitín á mhéadú de 30 ceint (CBL san áireamh) le méadú pro-rata ar tháirgí eile tobac, le héifeacht ó mheánoíche 5 Nollaig 2007.

Eolaíocht, Teicneolaíocht agus Nuálaíocht

• Ar feadh 4 bliana eile go dtí 2013, socrófar gurb é 2003 an bhonnbhliain chaiteachais a ndéanfar caiteachas cáilitheach breisíochta ar thaighde agus forbairt (T&F) a thomhas ina leith.

Saothar a Chúiteamh

Tá na laghduithe cánach seo a leanas á gcur i bhfeidhm:

• Creidmheasanna pearsanta á méadú de €70 singil/€140 pósta go €1,830 singil/€3,660 pósta.

• Creidmheas cánach an fhostaí (ÍMAT) á mhéadú de €70 go €1,830.

• Na Bandaí Ráta Caighdeánaigh a leathnú go:

• €35,400 Singil (ó €34,000)
• €44,400 Pósta, Ioncam amháin (ó €43,000)
• €70,800 Pósta, Dhá Ioncam (ó €68,000)

• Teorainneacha ar dhíolúintí aoise (singil/pósta) á méadú ó €19,000/€38,000 go €20,000/€40,000.

• Tá pointe iontrála ÁSPC d’fhostaí á méadú go €352 sa tseachtain.

• Tá uasteorainn ÁSPC á méadú ó €48,800 go €50,700 ó 1 Eanáir 2008.

• Tairseach an Tobhaigh Sláinte á mhéadú ó €480 sa tseachtain go €500 sa tseachtain.

• Dá bharr sin uilig

• Coinneofar daoine ar íosphá ó cháin ioncaim a íoc
• Coinneofar daoine ar an meánphá as an ardráta cánach
• Bainfear timpeall 39,000 saothróirí as an eangach cánach
• Cinnteofar go bhfanfaidh beirt as gach cúigear saothróirí ioncaim as an eangach cánach ar fad.

• Ciallaíonn na bearta seo freisin go leanfaidh ceathrar as gach cúigear de shaothróirí ioncaim ar ráta cánach éifeachtach nach mó ná an ráta caighdeánach.

Ag Cuidiú le Gnólachtaí – Bearta Cánach

• Athnuaitear faoiseamh cánach ar infheistíocht i scannáin go dtí deireadh 2012.

• Tá athruithe á ndéanamh mar a leanas ar na táillí do Chártaí Uathmheaisín/Dochair/Sochair:
• Cuntais i leith cártaí muirir agus cártaí creidmheasa €30 (€40 cheana)
• Cártaí Uathmheaisín & Cártaí Dochair €5 (€10 cheana)
• Comh-chártaí Uathmheaisín/Dochair €10 (€20 cheana)

• Tá Dleacht Stampála ar Bhillí Malairte (seiceanna san áireamh) á mheadú ó 15 ceint go 30 ceint ó 6 Nollaig 2007.

• Tá na Tairsigh Cláraithe CBL do ghnólachtaí beaga á méadú ó €35,000 go €37,500 i leith Seirbhísí, agus ó €70,000 go €75,000 i gcás earraí ó 1 Bealtaine 2008.

• Tá tairseach an dliteanais chánach le haghaidh cóireála mar chuideachta bheag á mhéadú ó €150,000 go €200,000 ó 5 Nollaig 2007.

• Ta tairseach an dliteanais chánach i leith cuideachtaí Tionscantachta á mhéadú freisin ó €150,000 go €200,000.

Ag Tacú le hÚinéireacht Tithe Cónaithe

• Athshructurú le déanamh ar Dleacht Stampála ar mhaoin chónaithe mar seo a leanas: ²
• Díoluine go dtí €125,000
• 7% ar €875,00 anuas air sin
• 9% ar an bhfuílleach

Beidh éifeacht ag an athrú seo maidir le hionstraimí nach mór a chur faoi bhráid na gCoimisinéirí Ioncaim i gcóir stampála lá nach déanaí ná 5 Nollaig 2007. Mar sin bainfidh Ionstraimí a fheidhmítear ins na 30 lá roimh 5 Nollaig 2007 tairbhe as an athrú seo.

• Laghdaítear an tréimhse athghlamála i leith faoisimh ó dhleacht stampála do chéadcheannaitheoirí agus úinéirí-aititheoirí eile ó 5 bliana go 2 bhliain le héifeacht ó 5 Nollaig 2007.

Bearta Cánach eile

• Méadú de 11% ar fhaoiseamh cánach do dhaoine a mhaireann i gcóraíocht phríobháideach ar cíos.

• Méadú go €10,000 agus €20,000 do dhaoine singil/pósta faoi seach ar an uasteorainn ar fhaoiseamh úis ar mhorgáiste do chéad cheannaitheoirí. Beidh an faoiseamh breise ar fáil ar feadh an chéad seacht mbliana mar a bhfuil teidlíocht i leith faoisimh úis mhorgáiste i gceist.

• Méadú go €10,000 sa bhliain ar an díolúine ar cháin ioncaim Seomra-ar Cíos.

• Méadú go €350 sa bhliain i leith faoiseamh cánach ar ranníocaíochtaí Ceardchumainn.

• Simpliú ar CBL maidir le Idirbhearta maoine agus an Earnáil Tógála

__________________________________________________________

² Leanfar ar aghaidh leis na díolúintí reatha do chéadcheannaitheoirí agus do cheannaitheoirí tithe cónaithe nua araon.

5. Caiteachas

Infheistíocht don Todhchaí

Plean Forbartha Náisiúnta

Déanann an Creat Infheistíochta Caipitil Ilbhliantúil soláthar don chaiteachas caipitil a choinneáil ag timpeall 6% ar an meán de OTN, le caitheamh carnach caipitil thar an tréimhse os cionn €56 billiún (maoineofar beagnach €47 billiún de seo as an Státchiste agus os cionn €9 billiún as CPP). Éascóidh an tiomantas leanúnach seo i leith infheistíocht caipitil thar an meántéarma an céimsheoladh leanúnach den Phlean Forbartha Náisiúnta 2007-2013 chun tabhairt faoi easnamh bhonneagar na hÉireann agus chun géilleagar iomaíoch borrach a chur chun cinn.

Iompar

Caithfear €2.7 billiún i 2008 as an Státchiste ar Iompar i 2008. Is breis de €349 milliún é seo ar an leithdháileadh réamh-Bhuiséid.

• Chomh maith, beidh €20 milliún breise ar Chlár Sábháilteacht ar Bhóithre agus feachtais i 2008. San áireamh beidh ranníocaíocht aon uaire de €11 milliún chun an liosta feithimh do thrialacha tiomána a laghdú, agus chun sprioc-am de dheich seachtainí a bhaint amach faoi dheireadh na bliana 2008.

Bonneagar Seirbhísí Uisce

• €45 milliún breise do infheistíocht caipitil i Seirbhísí Uisce chun tacaíocht bhonneagair leanúnach a thabhairt do fhorbairt sóisialta agus eacnamaíochta.

Oideachas

Is é €9,326 milliún an caiteachas iomlán Státchiste ar Oideachas i 2008. Is méadú de €218 milliún é seo i gcomparáid leis an leithdháileadh Réamh-Bhuiséid. Caithfear an leithdháileadh breise seo mar aon le roinnt sábhailteachtaí i réimhsí eile mar a leanas:

• €95.2 milliún breise ar Chlár Tógála na mBunscoil chun buanspásanna breise scoile a sholáthar sna cheantair is mó fáis.

• €26 milliún breise do chóiríocht shealadach scoile go dtí go mbeidh cóiríocht bhuan ar fáil, a sholáthrófar faoin Chlár Tógála Scoile sna blianta amach anseo.

• €23.3 milliún breise i 2008 (€29.3 milliún i mbliain iomlán) do mhéadaithe sna deontais a íoctar le scoileanna chun costais neamhphá agus seirbhísí eile a shásamh.

• €21 milliún breise i leith iompar scoile le haghaidh timpeall 135,000 leanbh bunscoile agus iarbhunscoile, agus 8000 leanbh le riachtanais speisialta san áireamh.

• €18 milliún breise i 2008 (measta ag €26 milliún i mbliain iomlán) do Riachtanais Speisialta Oideachais.

• €12 milliún breise do thaighde in Institiúidí tríú leibhéal faoin Straitéis um Eolaíocht, Teicneolaíocht agus Nuálaíocht.

• €25 milliún breise i maoiniú na gCuntas Dímhaoin len úsáid i réimse bearta chun tabhairt faoi Mhíbhuntáiste Oideachais.

• €3 milliún breise do bhearta cuimsithe sóisialta chun soláthar a dhéanamh do 500 áit bhreise um Litearthacht Aosach, 500 áit bhreise faoin Tionscnamh um Oideachas a Athbhlaiseadh agus 100 áit Youthreach bhreise.

Feabhsuithe eile Bonneagair/Seirbhíse

• €6 milliún breise chun seirbhís na leabharlann poiblí a fhorbairt tuilleadh.

• Leithdháiltear €17.9 milliún breise ar an gCiste Rialtais Áitiúil. Dá réir beidh ranníocaíocht ón Státchiste ag €545 milliún sa bhliain 2008.

• €13 milliún breise don Ghníomhaireacht Cosanta Comhshaoil (GCC) le haghaidh taighde, forbairt agus monatóireacht agus costas tógála ag ceanncheathrú an GCC i Loch Garman, agus líon foirne.

• Tá €10 milliún de mhaoiniú caipitil á sholáthar don Scéim Náisiúnta Leathanbhanda. Cuideoidh seo le leathanbhanda a chur ar fáil do 10% den phobal nó mar sin, nach bhfuil teacht acu air faoi láthair.

• €15.3 milliún de mhaoiniú reatha a gheobhfar de bharr an mhéadú sa Táille Ceadúnais Teilifíse a ceadaíodh le déanaí. Leithdháilfear é go príomha ar RTÉ chun tacú le seachadadh leanúnach a dhualgais i leith craoladh poiblí.

• Gheobhaidh TG4 €2.5 milliún breise ar a maoiniú reatha d’fhonn a chláracha i nGaeilge a mhéadú.

• €3.3m breise do Sheirbhísí Dóiteáin.

Athrú Aeráide agus Cúrsaí Comhshaoil

Tuarascáil Charbóin

Soláthraíonn an Buiséad tuarascáil ar astuithe Carbóin agus athrú aeráide agus ar bhearta atá á bhfógairt chun dul i ngleic leo seo ar nós CCF ar charanna a bheidh le bunú ar astuithe CO2

Cáin Mhótair

Méadófar rátaí Cánach Mótair ar meán de 9.5% ó 1 Feabhra 2008. Níor méadaíodh an cháin seo ó 2003 agus sa tréimhse seo méadaíodh an boilsciú de 15.3%. Fógróidh an tAire Comhshaoil, Oidhreachta agus Rialtais Áitiúil tionscnamh a bheidh i gcomhréir leis an gcóras nua CCF a nascfaidh cáin mhótair le hastuithe CO2 i leith carranna nua ó 1 Iúil 2008.

Caiteachas Breise ar Chaomhnú Fuinnimh agus Taighde

• Cuirfear maoiniú caipitil de €13 milliún ar fáil do thionscnaimh Caomhnaithe Fuinnimh.

• Tá maoiniú caipitil de €7 milliún á leithdháileadh ar Thaighde Fuinnimh, ar Fhuinneamh In-athnuaite den chuid is mó.

Ag tacú le Feirmeoireacht agus an Eacnamaíocht Tuaithe

• €35 milliún breise chun an t-éileamh méadaithe faoin scéim Ionramhála Dramhaíola Feirme a shásamh, chun cuidiú le coinníollacha agus caighdeáin chomhshaoil an AE a chomhlíonadh (an Treoir Níotráidí).

• Tá €15 milliún breise á sholáthar don Scéim Leasa Diúil chun cabhrú le deiseanna gnó a fhorbairt san earnáil mairteola mar a bhfuil an iomaíocht ag méadú.

• €40 milliún ar dtús in 2008 don Nuachiste Geataí Nuálaíochta. Soláthraítear leithdháileadh de €300 milliún sa Chreat Infheistíochta Caipitil Ilbhliantúil.

• €8 milliún breise don Oidhreacht Náisiúnta (Páirceanna Náisiúnta agus Fiadhúlra).

• Tá €4 milliún á sholáthar chun an bonneagar caitheamh aimsire a fhorbairt faoi mar a mhol Comhairle na Tuaithe ina National Countryside Recreation Strategy. Sa chineál bonneagair a shamhlaítear tá cosáin agus conairí le haghaidh siúlóide, rothaíochta, spaisteoireachta agus marcaíochta.

• €18 milliún breise do OOP le haghaidh tograí maolaithe tuilte in áiteanna éagsúla ar fud na tíre.

• Ta €5.7 milliún breise á leithdháileadh chun costais na 2,600 rannpháirtí sa Scéim Tuaithe Shóisialta in 2008 a shásamh.

Iascach

• €10 milliún breise le haghaidh scéim feabhsaithe um shoithí a dhíchoimisiniú , d’fhonn cothromaíocht níos cuí a bhaint amach idir cumas na n-iascach agus líon na stoc éisc.

• Tá €4 milliún breise de mhaoiniú reatha le haghaidh íocaíochtaí faoin Scéim Cruatain Bhradáin agus tá €2.8 milliún de mhaoiniú reatha á soláthar do na Boird Iascaigh Intíre maidir le feidhmiú na Creat-Treorach um Uisce.

Daoine Inleonta a chosaint

Leas Sóisialach

Is í bunfheidhm an Rialtais cosaint agus tacaíocht a thabhairt do earnálacha laga ár sochaí. Déantar é seo tré fheabhsaithe a sholáthar sa phacáiste Leasa Shóisialaigh arbh fhiú €900 milliún san iomlán i mbliain iomlán, (nó €980 milliún ar a n-áiritear feabhsaithe in íocaíochtaí Luathchúram Leanaí agus méadaithe Soisialacha i réimsí eile).

(Ó Eanáir 2008, mura ndeirtear a mhalairt)

• Méadú san uasphinsean pearsanta Stáit (Neamh-Ranníocach) de €12 nó 6% sa tseachtain go €212 agus méadú ar an bpinsean (Ranníocach) Stáit de €14 nó 6.7% sa tseachtain go €223.30.

• Méadú de €14 sa tseachtain in uasráta pearsanta i Liúntas Cúramóra, sa Sochar Curamóra, agus sa Phinsean Sochar Bháis.

• Méadófar na húisméideanna uilig ar rátaí pearsanta Leasa Shóisialaigh de €12 sa tseachtain. Ciallóidh sé seo go mbeidh an ráta iomlán de €197.80 sa tseachtain – méadú de bhreis agus 6% - ar an ráta pearsanta iomlán Leasa Shóisialaigh is ísle.

• Tá méadú idir €8 agus €11.60 sa tseachtain ar Uasliúntas do Aoisigh Cháilithe (UAC) i réimhse de phinsin.

• Dóibh siúd atá in aois oibre, tá méadú de €14 sa tseachtain go €221.80 ar íosmhéid Socair Mháitreachais agus Socair Uchtála

• Méadú de €6 go €166 ar Shochar Linbh do gach leanbh in aghaidh na míosa (1ú agus 2ú leanbh) agus go €203 in aghaidh na míosa (3ú leanbh agus níos mó), le héifeacht ó Aibreán 2008.

• Táthar ag méadú na n-uasrátaí liúntais do leanaí cleithiúnacha de €2 sa tseachtain go €24 sa tseachtain.

• I gcás forlíonadh Ioncaim Teaghlaigh tá méadú de €10 sa tseachtain ar thairseach ioncaim i leith gach leanbh i gcás forlíonadh Ioncaim Teaghlaigh

• Méadú de €20 go €200 sa Liúntas Ar-Ais-ar-Scoil idir Éadach agus Bróga do pháistí ó 2 bhliain go dtí aon bhliain déag agus méadú de €20 go €305 do gach leanbh idir dhá bhliain déag agus dhá bhliain is fiche, más cuí, le héifeacht ó Mheitheamh 2008.

• Tá méadú de €2000 go €6000 sa deontas do Thuismitheoir Baintrí le héifeacht láithreach.

• Tá maoiniú breise á chur ar fáil do Chlár na mBéilte Scoile.

• Beidh méadú speisialta breise ar an uasráta de €15.40 sa tseachtain san uasliúntas do Aoisigh cháilithe (os cionn 66). Tabharfaidh seo an ráta go €200 in aghaidh na seachtaine atá le n-íoc i dtaca le Pinsean Stáit (Rannaíocach), Pinsean Stáit (Idirthréimhse), nó Pinsean Easláinte.

• Síneadh ama seachtaine go 30 seachtain sa Scéim Náisiúnta Bhreosla le héifeacht ó Aibreán 2008.

• Méadú de €200 go €1700 ar an Deontas Sosa Cúramóra ó Mheitheamh 2008.

• An neamháireamh ar an ioncam seachtainiúil faoin Scéim Cúramóra maidir le measúnú acmhainne, méadófar é go €322.50 (singil) agus €665 (beirt) ó Aibrean 2008.

• Méadófar an t-uastairseach ioncaim chun bheith i dteideal na hÍocaíochta do Theaghlach Aon Tuismitheora, de €25 sa tseachtain go €425 ó Bhealtaine 2008.

• Cuirfear aon mhodh leasaithe amháin i bhfeidhm, ó Aibreán 2008 d’fhonn Sochar agus Pribhléid as ioncam tuismitheoirí a mheas do Liúntas Lorgóirí Oibre.

• Ó Mheán Fómhair 2008 méadófar de €100 go €500 an deontas bliantúil a íoctar mar chuid den Scéim Liúntais um Oideachas a Athbhlaiseadh.

• I rith 2008 tabharfar isteach bearta éagsúla breise, ar a mbeidh méadú de €20 sa tseachtain go €300 ar an uasteorainn maidir le teidlíocht ar íocaíocht barrchaolaithe d’aosaigh faoi scéimeanna ábhartha.

• Tabharfar maoiniú breise don Ghníomhaireacht Tacaíochta Teaghlaigh i gcomhair comhairliúchán póstaí, comhairliúchán linbh agus comhairliúchán méala, tograí taighde agus seirbhísí eile.

• Cuirfear maoiniú breise ar fáil don tSeirbhís um Chomhairle agus Buiséadú le haghaidh oiliúna agus tacaíochta breise do chuideachtaí MABS.

• Tabharfar maoiniú breise freisin don Bhiúró Faisnéise Saoránach.

Sláinte

Caithfear €16,156 milliún san iomlán as an Státchiste ar Shláinte in 2008. Is méadú é seo de thimpeall €374 milliún ar na meastacháin réamh-Bhuiséid. Is iad na feabhsuithe bith-thábhachta a thiocfadh as na hacmhainní breise seo sa bhliain 2008 agus amach ná:

• Soláthar de €110 milliún chun scéim tacaíochta “Cothrom na Féinne” do thithe banaltrachta a thionscnamh.

• €25 milliún breise do chúram daoine níos sinsearaí ar a mbeidh soláthar de phacáistí cúram baile agus seirbhísí tacaíochta pobalbhunaithe eile.

• €50 milliún breise don Earnáil Éagumais, ar aon dul le clár infheistíochta ilbhliantúil Bhuiséad 2005, i gcomhair seirbhísí do dhaoine le míchumas.

• Tá €46 milliún breise á leithdháileadh chun €100 breise an leanbh a mhaoiniú faoin Fhorlíonadh Luath-Chúram Linbh go dtí aois a sé agus an aois sin san áireamh.

• €29 milliún breise chun cabhrú le seirbhísí ailse a sheoladh ar bhonn céimnithe agus na Seirbhísí Náisiúnta Scagthástála agus na Seirbhísí Náisiúnta Onceolaíochta san aireamh.

• €35 milliún i gcomhair chostas measta na ndámhachtainí de bharr Scéim Chúitimh Lourdes.

• €18 milliún in 2008 (€30 milliún i mbliain iomlán) i gcomhair cláir Imdhíonta.

• €10 milliún breise don Chiste Ceannacháin Chóireála Náisiúnta.

• €12 milliún in 2008 (costais iomlán de €33 milliún i mbliain iomlán) chun tograí nuála um sheachadadh seirbhíse sa FSS a mhaoiniú chun athrú a thabhairt i gcrích laistigh den eagraíocht.

• €3.1 milliún i Liúntais Sláinte, ag méadú i gcomhréir leo siúd a thugtar d’fhaighteoirí Leasa Shóisialaigh, ó Eanáir, 2008.

• Tá €4.37 milliún á sholáthar in 2008 chun tacú leis na heagraíochtaí seo: Fondúireacht Naomh Iósaef, Ráth Loirc (€1.5 milliún); Seirbhísí um Fhiobróis Chisteach, Ospidéal Beaumont (€2.5 milliún); Lárionad Cuisle, Port Laoise (€170,000) (tograí caipitil uilig) agus Áras Hope, Béal Easa (€200,000).

• €47.5 milliún breise d’infheistíocht do fhorbairt chaipitil

Inchailitheacht le haghaidh Cárta Leighis

Is tosaíocht don Rialtas seo cártaí leighis do theaghlaigh inleonta. Faoi láthair tá an Roinn Sláinte i mbun próisis bhailithe sonraí agus athbhreithnithe maidir leis na critéir incháilitheachta le haghaidh cártaí leighis. Táthar ag súil lena chríochnú faoi Fhómhar na bliana seo chugainn.

Drugaí

• Tá €12.5 milliún breise á chur ar fáil chun feidhmiú mholtaí na Tuarascála Athshlánaithe leis an Straitéis Náisiúnta Drugaí a mhaoiniú. San áireamh tá forbairt agus neartú na dTascfhórsaí Áitiúla Drugaí agus na seirbhísí a chéimsheoladh i mbailte nua comaitéireachta Laighean.

Cúnamh Forbartha

• Tá €84 milliún breise sa Vóta le haghaidh Comhoibriú Idirnáisiúnta. Is é seo an chomhchuid bharrthábhachtach chun coibhneas de 0.54% de OTN sa ranníocaíocht do Chúnamh Forbartha Thar Lear (CFTL) a bhaint amach in 2008. Mar sin, is é iomlán na ranníocaíochta CFTL in 2008 ná €914 milliún. Baineann formhór an mhéadaithe san fhúilleach le ranníocaíochtaí breise d’eagraíochtaí idirnáisiúnta, tionscnaimh a bhaineann le Tuaisceart Éireann agus soláthar airgeadais don reifreann ar Chonradh Leasaithe an AE.

• Tá leithdháileadh breise de €46 milliún do Chosaint agus a bhformhór sin ag dul i leith costais in 2008 maidir le 400 ball de na Fórsaí Cosanta a bheith páirteach in oibríocht mhíleata na NA in Chad.

Tithíocht

Tá timpeall €1.7 billiún sa phacáiste iomlán tithíochta in 2008. Éascóidh sé na tiomantais ardaidhmeannacha atá in I dTreo 1916. Ar chomhchodanna suntasacha den phacáiste iomlán seo tá:

• €124 milliún breise do thúsanna agus éadálacha tithíochta sóisialta sa tréimhse 2007-2009.

• Cuireadh €27 milliún breise ar fáil faoin Scéim um Chóiríocht-ar-Cíos.

• €50 milliún don Scéim um Cheannach Tithíochta Inacmhainne.

• Tá €26 milliún á sholáthar faoin Scéim um Iasachtaí agus Fóirdheontais Caipitil (Tithíocht Dheonach agus Chomharchumann).

• Tá €10 milliún breise de na costais tosaigh a bhaineann le athnuachan i gceantair áirithe i gCathair Luimnigh.

Caiteachas Eile

• €56 milliún breise in 2008 i leith An Gharda Síochána chun réimse d’fhorbairtí a thacú, ar a bhfuil líon an Fhórsa a mhéadú go breis agus 14,200 Garda láncháilithe faoi chríoch 2008, córas nua-aoiseach cumarsáide a sheachadadh, agus bearta eile chun tacú leis an troid in aghaidh na coiriúlachta.

• €5 milliún do thionscnaimh um chuimsiú sóisialta, ar a bhfuil lánpháirtiú na bpobal imirceach agus acmhainní breise do Cosc, agus do Straitéis Náisiúnta na mBan.

• €5 milliún breise don Bhord um Chúnamh Dlithiúil agus chun na seirbhísí Paiteolaíochta agus Fóiréinseacha a neartú.

• Tá €14 milliún á leithdháileadh ar an tSeirbhís Phríosúin don chlár tógála agus chun córas nua cumarsáide a chéimsheoladh.

Saothar a Chúiteamh

• Tá €25.8 milliún breise á leithdháileadh do liúntais mhéadaithe do rannpháirtithe FÁS ar chúrsaí oiliúna agus fostaíochta i gcomhréir leis na méaduithe d’fhaighteoirí Leasa Shóisialaigh.

• Leithdháileadh €7 milliún breise ar an gCiste Náisiúnta Oiliúna chun tacú leis an Straitéis Náisiúnta Scileanna, ag díriú go háirithe ar uas-scileanna don líon oibre.

Nuálaíocht agus Fiontar

Eolaíocht, Teicneolaíocht agus Nuálaíocht

• Tá €36.5 milliún breise leithdháilte ar an gClár Eolaíochta, Teicneolaíochta agus Nuálaíochta mar chuid de thiomantas an Rialtais chun geilleagar iomaíoch eolasbhunaithe a chur chun cinn. Roinnfear é idir Fiontraíocht Éireann agus Fondúireacht Eolaíochta Éireann.

Bearta Eile Buiséid

• €10.6 milliún breise de thacaíocht do Thograí Speisialta Imscrúduithe Cánach na gCoimisinéirí Ioncaim, a raibh mar thoradh orthu go bhfuarthas méaduithe suntasacha i bhfáltais chánach le blianta beaga anuas.

• €5.8 milliún breise in 2008 (ar Caipiteal €2.2 milliún de) chun córais TF na gCoimisinéirí Ioncaim a fhorbairt agus a uasghrádú.

• €44.5 milliún d’acmhainní breise d’Oifig na nOibreacha Poiblí (OOP) chun ceannach láithreán a mhaoiniú do chlár díláraithe an Rialtais agus do stáisiúin nua don Gharda.

• €2 milliún breise de dheontas-i-gcabhair in 2008 don Institiúid um Thaighde Eacnamaíochta agus Sóisialta le haghaidh costais aistrithe na hInstitiúide go háitreabh nua.

• €0.25 milliún chun an Coimisiún Cánachais a bhunú.

• €4.5 milliún breise chun an tseirbhís a thugann Fáilte Éireann don Turasóireacht a fheabhsú.

• €5 milliún breise don Chiste Margaíochta Turasóireachta chun táirge turasóireachta na hÉireann á athbhrandáil agus chun tioncnamh i réigiún na Sionainne a mhaoiniú.

• €6 milliún de mhéadú sa mhaoiniú do Chomhairle Spóirt na hÉireann chun tacaíocht bhreise a thabhairt d’imeachtaí spóirt ar fud na tire.

• Soláthar breise de €37 milliún i gcomhair na Staide nua i mBóthar Lansdúin.

• €12.5 milliún de mhéadú chun áiseanna ealaíon agus cultúir ar fud na tíre a fheabhsú.

• €2 milliún de mhéadú sa mhaoiniú do Bhord Scannán na hÉireann.

• €2.2 milliún breise i gcomhair na gcostas a bhaineann leis an bhFóram Náisiúnta um an Eoraip chun cuidiú le díospóireacht agus plé ar cheisteanna maidir leis an Aontas Eorpach, ról na hÉireann laistigh den Aontas agus Conradh Leasaithe an AE.

• €0.75 milliún i gcomhair na gcostas a bhaineann le clár an Athbhreithnite Eagraíochta sa státseirbhís, as a dtiocfaidh sraith de thuarascálacha faoi chumas Ranna Rialtais tabhairt faoi dhúshláin nua.

• €4.1 milliún breise don Phríomh-Oifig Staidrimh, chun réimse agus cáilíocht na sonraí a fheabhsú.

Críoch

5 Nollaig 2007

Tá breis eolais ar chuile cheann de na beartais seo ar fáil ag www.budget.gov.ie

Gluais Gaeilge Béarla – Giorrúcháin sa Téacs

Irish English Glossary of Abbreviations in the Text

AE   Aontas Eorpach        EU

ÁSPC   Árachas Sóisialach Pá-Choibhneasta    PRSI

CAI   Ciste Airgeadais Idirnáisiúnta      IMF

CBCT  Comhardú Buiséid arna Choigeartú go Timthriallach  CABB

CBL   Cáin Bhreisluacha        VAT

CCF   Cáin Chlárúcháin Feithiclí       VRT

CFC  Cáin ar Fháltais Chaipitiúla     CAT

CGC   Cáin ar Ghnóthachain Chaipitiúla      CGT

ECFE   Eagraíocht um Chomhar agus Forbairt Eacnamaíoch  OECD

ÍMAT    Íoc mar a Thuillir       PAYE

NA   Náisiún Aontaithe       UN

OOP   Oifig na nOibreacha Poiblí     OPW

OTI   Olltáirgeacht Intíre       GNP

OTN   Olltáirgeacht Náisiúnta      GNP

SA   Stáit Aontaithe       US

SFG  Scéim um Fhairsingiú Gnó     BES

UAC  Uasliúntas do Aoisigh Cháilithe     QAA

 - 1 -